روش تجمیع عوامل ریسک یکی از محبوبترین روش ارزشگذاری استارتاپ ها در ایران است که معمولاً برای استارتاپهایی که در مراحل اولیه کار خود هستند و هنوز به درآمد پایدار نرسیدهاند استفاده میشود. اگر کسبوکار شما نیز در مراحل اولیه قرار دارد، این روش میتواند بهعنوان یکی از گزینههای کلیدی به کار گرفته شود.
یکی از اصلیترین چالشها برای ارزشگذاری استارتاپهای کوچک، عدم وجود اطلاعات کافی است. شما برای استفاده از بسیاری از روشها نیازمند اطلاعاتی همچون درآمد، هزینههای بازاریابی، منابع انسانی و… هستید. اگر کسبوکار شما در مراحل اولیه باشد احتمالاً این اطلاعات اصلاً وجود ندارند یا بسیار محدود هستند؛ بنابراین پیشبینیها غیرواقعی است و نمیتوان از روشهای دیگر استفاده کرد.
اما روشهایی مانند روش تجمیع عوامل ریسک، دقیقاً برای کسبوکارهای کوچک ایجاد شدهاند. شما با این روش یا روشهای مشابه، میتوانید بدون در دست داشتن اطلاعاتی مانند هزینه ها و درآمد کسبوکار خود را ارزشگذاری کنید.
اجازه دهید تا نگاه دقیقتری به این روش داشته باشیم.
تجمیع ریسک چیست؟
در این روش شما با استفاده از ۱۲ عامل ریسک یک کسبوکار و امتیازدهی به آنها، میتوانید ارزش استارتاپ خود را مشخص کنید. این فرایند با ددر نظر گرفتن عوامل مثبت و منفی که میتواند بر موفقیت یک استارتاپ تاثیر بگذارد کار میکند.
آموزش کامل روش تجمیع عوامل ریسک
برای سادهتر شدن این روش، اجازه دهید تا آموزش را با یک مثال پیش ببریم.
نام استارتاپ فرضی: Inno X
حوزه فعالیت: گردشگری
مراحل انجام روش تجمیع عوامل ریسک
-
مشخص کردن ارزش پایه
در مرحله اول باید ارزش پایه را مشخص کنید. ارزش پایه در واقع میانگین ارزشگذاری استارتاپهای مشابه در صنعت شما قبل از جذب سرمایه است. در این مثال ارزش پایه کسبوکار ۱ میلیارد تومان است.
نکته: ارزش استارتاپها قبل و بعد از جذب سرمایه متفاوت است. دقت کنید که در این روش حتماً باید ارزش استارتاپ مشابه را قبل از جذب سرمایه در نظر بگیرید.
-
عوامل خطر را لیست کنید
عوامل خطر در این روش معمولاً شامل یک لیست ۱۲ عنوانی است که باید از -۲ تا +۲ به هر آیتم امتیاز دهید. برای درک بهتر، استارتاپ فرضی ار امتیازدهی میکنیم:
|
عامل ریسک |
امتیاز |
استدلال |
|
مدیریت |
+۱ |
تیم باتجربه است؛ اما تاکنون تجربه استارتاپی نداشتهاند |
|
مرحله کسبوکار |
۰ |
نمونه اولیه توسعه داده شده اما فروشی حاصل نشده است |
|
ریسک قانونی |
-۱ |
مقررات ممکن است بر مدل کسبوکار تأثیر بگذارد |
|
ریسک تولید |
+۱ |
محصول نرمافزاری است و قابلیت مقیاسپذیری دارد |
|
فروش |
-۱ |
تاکنون فروشی انجام نشده است |
|
تأمین مالی |
۰ |
علاقهمندی متوسط از سوی سرمایهگذاران |
|
رقابت |
+۱ |
محصول نوآورانه با رقبای محدود |
|
فناوری |
+۲ |
فناوری اختصاصی |
|
دعوی قضایی |
۰ |
بدون مشکلات قانونی |
|
بینالمللی |
-۱ |
تجربه محدود در بازارهای بینالمللی |
|
اعتبار |
+۱ |
نظر مثبت مشتریان اولیه |
|
خروج بالقوه |
+۲ |
پتانسیل بالای خرید توسط شرکتهای بزرگ |
-
جمع امتیازات
اگر امتیازات این جدول را با هم جمع کنیم، عدد نهایی معادل ۵ خواهد شد.
-
مشخص کردن ضریب
در ادامه روش تجمیع عوامل ریسک؛ برای محاسبه ارزش نهایی باید ضریب را مشخص کنید. در این مثال ما ضریب را یک چهارم ارزش پایه، یعنی ۲۵۰ میلیون تومان در نظر گرفتیم.
-
محاسبه ارزش نهایی
حال اگر جمع امتیازات را با ضریب در هم ضرب کرده و با ارزش پایه جمع کنیم، ارزش نهایی مشخص میگردد که در این مثال ارزش نهایی این کسبوکار ۲.۲۵۰.۰۰۰۰.۰۰۰ برآورد شده است.
توضیحات هر عامل ریسک
در ادامه اجازه دهید تا توضیحاتی را راجع به هر عامل در روش تجمیع عوامل ریسک مرور کنیم:
- مدیریت: در این روش منظور از مدیریت، سابقه و کیفیت مدیران و بنیانگذاران است. در صورتی که بنیانگذاران استارتاپ سابقه مدیریتی، به ویژه راهاندازی تیم استارتاپی داشته باشند میتوانند یک امتیاز مثبت دریافت کنند که البته در این صورت نتیجه استارتاپ قبلی آنها نیز باید مورد بررسی قرار بگیرد.
- مرحله کسبوکار: در این قسمت باید با توجه به پیشرفت کسبوکار امتیازدهی کنید.
- ریسک قانونی: بعضی از استارتاپها ممکن است با قوانین کشور یا حداقل بخشی از قوانین کشور سازگار نباشند، اگر اینطور است پس در اینجا باید امتیاز منفی لحاظ کنید.
- ریسک تولید: هزینه تولید محصول یا خدمات کسبوکار چقدر زیاد است؟ آیا امکان مقیاسپذیری دارد؟
- فروش: در روش تجمیع عوامل ریسک، عامل فروش بسیار مهم تلقی میشود. شما باید به میزان فروش کسبوکار امتیاز دهید.
- تأمین مالی: سرمایهگذاران چقدر علاقهمندند تا در این کسبوکار سرمایهگذاری کنند؟
- رقابت: آیا این استارتاپ میتواند با رقبای بزرگ بازار رقابت کند؟
- فناوری: فناوری مورد استفاده اختصاصی است؟ کپیبرداری از آن چقدر سخت است؟
- دعوی قضایی: اگر کسبوکار دچار دعوی قضایی است (یا احتمال دارد که گرفتار شود) به آن امتیاز منفی بدهید
- بینالمللی: آیا این کسبوکار وارد بازارهای بینالمللی شده است؟
- اعتبار: اعتبار این کسبوکار در بین مشتریان و به صورت کلی در صنعت چقدر است؟
- خروج بالقوه: آیا سرمایهگذاران میتوانند به راحتی از استارتاپ خارج شوند؟
معایب روش تجمیع عوامل ریسک
اگرچه این روش مزایای زیادی دارد؛ اما در نظر گرفتن معایب احتمالی آن هم مهم است.
- این روش به شدت به ارزیابیهای ذهنی افراد وابسته است و بسته به اینکه چه کسی کسبوکار را ارزیابی میکند، نتیجه ارزشگذاری متفاوت است. برای مثال ممکن است از نظر شما هیچگونه ریسکی برای فروش وجود نداشته باشد، اما از نظر سرمایهگذار این امر بسیار پر ریسک باشد.
- بسته به کسبوکار شما، این روش ممکن است تمامی جنبههای مرتبط را در نظر نگیرد و فقط ۱۲ عامل را محاسبه میکند.
- از دیگر معایب این روش ارزشگذاری این است که هیچگونه تمرکز مالی ندارد و پیشبینیهای مالی را در نظر نمیگیرد. ممکن است کسبوکار شما با اینکه در ابتدای راه قرار دارد؛ اما وضعیت مالی بسیار خوبی داشته باشد؛ اما این موضوع را نمیتوانید در این روش منعکس کنید.
- در بعضی از کشورها مانند ایران، پتانسیل ورود به بازارهای بینالملل معمولاً فاکتور مهمی تلقی نمیشود و بسیاری از کسبوکارها نیز این امکان را ندارد؛ هرچند که در ایران بسیار موفق هستند. در استفاده از این روش، ورود به بازار بینالملل جزو یکی از فاکتورهای مهم است.
مزایای روش تجمیع عوامل ریسک
- شما میتوانید بدون استفاده از آیتمهای مالی، تنها با ۱۲ عامل ریسک و خطر کسبوکار خود را ارزشگذاری کنید.
- در مراحل اولیه سرمایهگذاران بیش از هر چیزی به ریسکهای یک کسبوکار مثل تیم مدیریتی آن دقت میکنند. این روش تا حد بسیار خوبی میتواند با ذهنیت سرمایهگذاران همسو باشد.
- این روش ضمن استفاده از ارزیابیهای کیفی، چهارچوب کمی ارائه میدهد که قابل دفاع و توضیح است.
نکات مهم استفاده از روش تجمیع عوامل ریسک
برای استفاده از این روش چند نکته مهم وجود دارد که به دقیقتر شدن ارزش کسبوکار شما کمک شایانی میکند.
- برای اطمینان از ارزیابی بیطرفانه هر عامل ریسک، از مربیان، مشاوران و متخصصان صنعت نظرخواهی کنید. این دیدگاهها میتواند به ارزیابی عاملها کمک کند.
- برای ارزیابی هر عامل مستندات و مدارک کافی داشته باشید تا در صورت نیاز بتوانید از استدلال خود دفاع کنید.
- امتیاز خود را با امتیاز کسبوکارهای مشابه در صنعت مقایسه کنید. این امر میتواند برای ارزیابی دیدگاه بهتری به شما ارائه دهد.
با استفاده از این نکات میتوانید عوامل ریسک را بهتر مدیریت کرده و ارزیابی منطقیتری داشته باشید. به یاد داشته باشید که هدف از ارزشگذاری فقط دستیابی به یک عدد بالا نیست، بلکه ایجاد یک کسبوکار ارزشمند است.
مقایسه با سایر روشهای مشابه
- برکوس: اگرچه هر دو روش ارزیابیهای کیفی هستند، اما این روش عوامل جامعتری را نسبت به روش برکوس پوشش میدهد.
- کارت امتیازی: این روش نسبت به روش کارت امتیازی نیز معیارهای دقیقتری دارد.
- سرمایهگذاری خطرپذیر: برخلاف تمرکز روش سرمایهگذاری خطرپذیر بر پیشبینیهای مالی، این روش بر عوامل ریسک یک کسبوکار تمرکز دارد.
جمعبندی
روش تجمیع عوامل ریسک یک روش ارزشمند برای ارزشگذاری استارتاپها ارائه میدهد؛ بهویژه برای کسبوکارهایی که در مراحل اولیه هستند. اگرچه هیچ روشی نمیتواند تمام پتانسیل استارتاپها را در نظر بگیرد، اما این روش تا حد بسیار خوبی ساده و حرفهای است. اگر سؤالی دارید از بخش نظرات با ما در ارتباط باشید.
